🌑 Από τα πρώτα κιόλας λεπτά της «Προανάκρισης», ο αέρας μυρίζει φόβο. Όχι τον φόβο του δολοφόνου που θα συλληφθεί, αλλά εκείνον του ανθρώπου που μπορεί να συντριβεί πριν ακόμη αποδειχθεί ένοχος. Μέσα σε διαμερίσματα με βαριές πόρτες, σε οικογένειες που πνίγονται στην ευπρέπεια και σε ανακριτικά γραφεία όπου η αλήθεια μετατρέπεται σιγά σιγά σε διοικητική διαδικασία, οι Μαξ Άλσμπεργκ και Ότο Έσε στήνουν ένα από τα πιο ανήσυχα δικαστικά δράματα του Μεσοπολέμου.

Το έργο δεν χτίζεται πάνω στο κλασικό ερώτημα «ποιος σκότωσε». Αυτό είναι σχεδόν δευτερεύον. Η πραγματική αγωνία γεννιέται από κάτι βαθύτερο και πιο τρομακτικό: πόσο εύκολα μια κοινωνία αποφασίζει ποιος πρέπει να θεωρηθεί ένοχος.

Η Γκέρτα, νέα κοπέλα ασφυκτικά μεγαλωμένη μέσα σε οικογενειακή αυστηρότητα, ερωτεύεται τον φοιτητή Φριτς Μπρεντ και ονειρεύεται μια ζωή μακριά από την παγωμένη ηθική του σπιτιού της. Ο αδελφός της, ο Βάλτερ, βλέπει καθαρότερα. Καταλαβαίνει πως ο Μπρεντ κουβαλά ήδη μια επικίνδυνη σκιά: τη σχέση του με την Ίρμα Κάμπις, γυναίκα αμφιλεγόμενη, κοινωνικά «μολυσμένη» στα μάτια της καλής κοινωνίας, μα ίσως πιο ανθρώπινη από όλους τους αξιοπρεπείς αστούς του έργου.

Εδώ βρίσκεται και μια από τις μεγάλες αρετές της «Προανάκρισης». Οι συγγραφείς δεν αντιμετωπίζουν την Ίρμα σαν εύκολο ηθικό σύμβολο. Δεν είναι απλώς η «μοιραία γυναίκα» του αστυνομικού δράματος. Είναι ένα πλάσμα που αγαπά, διεκδικεί, κρατιέται απελπισμένα από έναν άνθρωπο που θέλει να φύγει. Η κοινωνία όμως έχει ήδη αποφασίσει τι είναι. Και όταν μια κοινωνία αποφασίζει τι είσαι, το τέλος έχει αρχίσει προτού ακόμη ανοίξει ο φάκελος της υπόθεσης.

Ο Μπρεντ είναι ίσως η πιο τραγική φιγούρα του έργου. Όχι ήρωας, ούτε αθώος άγγελος. Αδύναμος, διχασμένος, φιλόδοξος, παγιδευμένος ανάμεσα στην επιθυμία κοινωνικής ανόδου και στη βρωμιά που τον τραβά προς τα κάτω. Οι συγγραφείς δεν τον αθωώνουν συναισθηματικά. Τον αφήνουν να κινείται μέσα σε μια περιοχή ηθικής ομίχλης, εκεί όπου ο άνθρωπος γίνεται ευάλωτος απέναντι στον μηχανισμό της εξουσίας.

Και τότε έρχεται ο φόνος.

Η Ίρμα βρίσκεται στραγγαλισμένη. Οι μαρτυρίες αρχίζουν να στοιβάζονται σαν πέτρες πάνω στο ίδιο πρόσωπο. Καβγάς. Ζήλια. Κλειδιά του διαμερίσματος. Μυστικές επισκέψεις. Ο ανακριτικός μηχανισμός νιώθει ήδη τη γλυκιά ευφορία της «λύσης». Εδώ το έργο αποκτά σχεδόν καφκική δύναμη. Δεν βλέπουμε απλώς μια έρευνα. Βλέπουμε τη γέννηση μιας επίσημης αλήθειας.

Ο πατέρας της Γκέρτας — ο έμπειρος ανακριτής — αποτελεί το πιο επικίνδυνο πρόσωπο του έργου ακριβώς επειδή δεν είναι τέρας. Είναι άνθρωπος πειθαρχημένος, μορφωμένος, πεπεισμένος πως υπηρετεί τη Δικαιοσύνη. Και όμως, πίσω από τα λόγια περί καθήκοντος, διακρίνεται μια σκοτεινή μέθη εξουσίας: η ανάγκη της επιτυχίας, το «ρεκόρ» καταδικών, η σχεδόν αθλητική χαρά του ανθρώπου που κερδίζει υποθέσεις.

Εκεί η «Προανάκριση» ξεφεύγει από τα όρια του αστυνομικού θεάτρου και γίνεται πολιτικό έργο. Γράφεται το 1927, μέσα στη νευρική Δημοκρατία της Βαϊμάρης, σε μια Ευρώπη που λίγο πριν παραδοθεί στον ολοκληρωτισμό έχει ήδη αρχίσει να λατρεύει τους μηχανισμούς ελέγχου, φακελώματος και πειθαρχίας. Δεν είναι τυχαίο πως ο Μαξ Άλσμπεργκ διώχθηκε αργότερα από τους ναζί ως Εβραίος και οδηγήθηκε στην αυτοκτονία. Μέσα στο έργο του μοιάζει σαν να είχε ήδη ακούσει το βουητό της επερχόμενης θύελλας.

Και το πιο ανατριχιαστικό είναι πως το έργο παραμένει σύγχρονο.

Σήμερα οι προανακρίσεις γίνονται συχνά στα τηλεοπτικά πάνελ, στα κοινωνικά δίκτυα, στους τίτλους ειδήσεων. Οι κοινωνίες εξακολουθούν να διψούν για γρήγορους ενόχους. Η κοινή γνώμη εξακολουθεί να συγχέει την υποψία με την απόδειξη. Η «Προανάκριση» μάς θυμίζει πως ο άνθρωπος μπορεί να καταδικαστεί πολύ πριν φτάσει στο δικαστήριο — αρκεί να έχει το λάθος πρόσωπο, τις λάθος γνωριμίες ή το λάθος παρελθόν.

Το έργο κινείται με ατμόσφαιρα σχεδόν κινηματογραφική. Σαν πρώιμο φιλμ νουάρ που χάθηκε μέσα σε καπνούς, βροχή και ξεθωριασμένα αρχεία αστυνομίας. Οι διάλογοι έχουν κοφτό νεύρο και υπόγεια ένταση. Κάθε πρόσωπο μοιάζει να φοβάται όχι μόνο την αλήθεια των άλλων, αλλά και τη δική του.

Και όταν πέφτει η αυλαία, μένει ένα δυσάρεστο ερώτημα να αιωρείται μέσα στη σιωπή:

Μήπως ο πιο επικίνδυνος δολοφόνος δεν είναι πάντα ο άνθρωπος που στραγγαλίζει ένα σώμα, αλλά ο μηχανισμός που στραγγαλίζει την αλήθεια; ⚖️

Σκηνοθεσία: Νίκος Πράπας Ακούγονται οι ηθοποιοί: Γιάννης Αργύρης, Γρηγόρης Βαφιάς, Γιώργος Βουτσίνος, Νίκος Δενδρινός, Χρήστος Δοξαράς, Νόρα Κατσέλη, Ειρήνη Κουμαριανού, Πέτρος Λεοκράτης, Βασίλης Παπανίκας, Μάκης Ρευματάς, Κώστας Σαντοριναίος, Νάσος Χριστογιαννόπουλος, Αλεξάνδρα Διαμαντοπούλου, Ελένη Νενεδάκη, Πέρη Ποράβου

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖