9 juni

#9 – Conny van Rietschoten en de Whitbreadraces van de Flyer I en Flyer II

Gerard Dijkstra en Onne van der Wal

In deze negende aflevering van Boegbeelden & Bliktrekkers staat één van de grootste prestaties uit de Nederlandse zeilgeschiedenis centraal. Presentator Erik Peekel gaat in gesprek met Gerard Dijkstra en Onne van der Wal, bemanningsleden van de legendarische Flyer I en Flyer II van Maaslid Conny van Rietschoten. Samen wonnen zij de Whitbread Round the World Race, de zwaarste oceaanzeilrace ter wereld en de voorloper van The Ocean Race.

Van de voorbereidingen op de werf van Huisman en de duizenden trainingsmijlen voorafgaand aan de start tot de strijd met de Britse King's Legend en Ceramco New Zealand, en de historische overwinningen met huldiging in de Veerhaven bij De Maas. Gerard en Onne nemen je mee aan boord van twee campagnes die de internationale zeilwereld voorgoed veranderden.

In deze aflevering ontdek je:

• De geboorte van legendes: Hoe Conny van Rietschoten er in slaagde om tweemaal de Whitbreadrace rond de wereld te winnen, met een zeer professionelevoorbereiding en aanpak.

• Leven op de oceaan: Over technische problemen, de concurrentiestrijd met CERAMCO New Zealand en de hartaanval van Conny midden op de Zuidelijke Oceaan.

• De nalatenschap van Flyer: Hoe Gerard uitgroeide tot internationaal topontwerper en Onne tot één van de bekendste nautische fotografen ter wereld.

Een inspirerende aflevering over oceaanzeilen, avontuur, innovatie, doorzettingsvermogen en de blijvende erfenis van Conny van Rietschoten en de Flyer-campagnes binnen De Maas.

podcastmaker: Rik Bouman

• Conny van Rietschoten
• Huisman
• Aedgard Koekebakker
• Daniel Blosowski
• Flying Wilma
• Seramco
• Kings Legend
• Maltese Falcon
• Stad Amsterdam

The episode centers on the illustrious accomplishments of Gerard Dijkstra and Onne van der Wal, who, alongside Conny van Rietschoten, triumphed in the Whitbread Round the World Race aboard the Flyer 2. This victory, now almost fifty years past, serves as a poignant reminder of the extraordinary challenges faced and surmounted during the race, particularly the emotional and physical trials encountered by the crew. The dialogue not only recounts the thrilling moments of the race but also delves into the celebrations that followed their return to Rotterdam, where they were met with jubilant crowds and royal acclaim. Through their reflections, we gain insight into the camaraderie that developed among the crew and the pivotal role of leadership in their success, especially during critical moments when the skipper faced health crises. Ultimately, the conversation highlights the lasting impact of their experiences on maritime endeavors and the inspiration they continue to provide for future generations of sailors.

Amidst the vibrant cityscape of Rotterdam, the illustrious Sociëteit of the Koninklijke Roei- en Zeilvereniging De Maas stands as a testament to maritime heritage, having forged an indelible connection between the city and its waterways for a remarkable 175 years. In this enlightening discourse, I engage with two distinguished figures, Gerard Dijkstra and Onne van der Wal, who recount their extraordinary victory alongside Conny van Rietschoten in the Whitbread Round the World Race, a pinnacle event in the realm of ocean racing. The episode delves into the profound significance of their triumph, not merely as a sporting achievement but as a cultural milestone that resonates deeply within the fabric of Dutch maritime history. Our conversation navigates through the celebratory moments following their victory in 1982, where the jubilation was palpable along the Maas, as hundreds of spectators gathered to honor the team’s remarkable feat. Onne vividly recalls the atmosphere aboard the Flyer 2, detailing the emotional weight of sailing back to Rotterdam, where they were greeted by throngs of supporters and the royal presence of Prince Bernhard. The narrative unfolds with anecdotes of camaraderie, the challenges faced during their journey, and the ineffable joy of returning to their homeland as champions. Moreover, we explore the legacy of the Flyer series and the pioneering spirit of Conny van Rietschoten, whose ambitious vision propelled the team to unprecedented heights. The episode encapsulates not only the technical intricacies and strategic decisions that characterized their racing journey but also serves as an inspiration to future generations of sailors. The confluence of personal stories and historical significance renders this discussion a compelling homage to the enduring spirit of maritime adventure and excellence. The episode unfolds against the backdrop of the celebrated Sociëteit of the Koninklijke Roei- en Zeilvereniging De Maas in Rotterdam, a venue steeped in maritime tradition. During our discussion, I, alongside Gerard Dijkstra and Onne van der Wal, delve into the storied history of the Whitbread Round the World Race, highlighting the pivotal role that their victory in 1982 played in revitalizing Dutch interest in ocean sailing. Central to our conversation is the vibrant recollection of the festive atmosphere accompanying their return to Rotterdam post-race. The jubilation was not merely a celebration of victory but a reaffirmation of national pride in sailing, as the city welcomed its heroes upon their triumphant return. Onne shares evocative memories of the procession through the streets, the cheers of the crowd, and the honor bestowed upon them by dignitaries, all of which underline the cultural significance of their achievement. As we journey through their experiences, we also reflect on the technical challenges and strategic maneuvers that defined their race, emphasizing the collaborative effort that characterized the Flyer 2’s campaign. The legacies of both Conny van Rietschoten and the Flyer series emerge as vital threads in our narrative, illustrating how their pioneering spirit and commitment to excellence continue to inspire new generations of sailors. This episode is a heartfelt tribute to the enduring nature of maritime adventure, camaraderie, and the relentless pursuit of achievement.

Takeaways:

• The Royal Rowing and Sailing Society De Maas has been a symbol of Rotterdam for 175 years, connecting the city with its waters in a unique manner.
• The Whitbread Race, considered the ultimate ocean race, saw the Flyer 2 win under the leadership of Conny van Rietschoten, marking a significant achievement in sailing history.
• The journey to the 1982 Whitbread Race victory was fraught with challenges, such as equipment failures, yet the crew maintained an unwavering focus on their objectives.
• Gerard Dijkstra's experience highlights the vital importance of ship seaworthiness and crew comfort in the design of successful sailing vessels throughout his career.
• The camaraderie developed during the Whitbread Race has fostered lasting bonds among crew members, with many reuniting nearly fifty years later for celebrations.
• The significance of youth engagement in sailing, as discussed by our guests, underscores the necessity of inspiring the next generation to pursue maritime adventures and competitive sailing.

In het hart van Rotterdam, op een van de mooiste plekken van Nederland... Ligt de Sociëteit van de Koninklijke Roei- en Zijlvereniging De Maas. Al 175 jaar een icoon dat de stad en het water met elkaar verbindt...

En waar boegbeelden en bliktrekkers samenkomen. Mijn naam is Erik Pekel en in deze aflevering ga ik in gesprek met Gerard Dijkstra en Onne van der Wal.

Nadat jullie met de Flyer 2 de Whitbread Race rond de wereld hadden gewonnen. Die huldiging vond hier plaats, bij de Maas, na jullie finish in Portsmouth. Kun je ons meenemen naar dat moment?

Hoe zag het er hier uit en wat gebeurde er allemaal?

Het begon natuurlijk bij de Hoek van Holland, waar Prins Bernhard aan boord kwam en een paar anderen. En zo vaarden we dat stuk water richting de Jagdklub.

En toen liepen jullie al meteen vast ook bij Maassluis. Dat was wel echt een heel gek moment. Hoe hebben jullie dat ervaren aan boord?

Dat je bent op weg naar die huldiging en dan loopt opeens die flyer vast.

En dat moet ik echt waar zeggen, dat onthoud ik helemaal niet. Maar wat ik wel onthoud is waar we vastliepen toen we de finish deden. Daar bij de shingles in Engeland. Daar, ochtends vroeg, even vast.

En dat was natuurlijk, we waren nog aan het racen, dus dat was een veel grotere indruk op me. Maar dat we hier vastgelopen zijn, nou, misschien was het een paar borrels later en het was allemaal gewoon snel vergeten.

De hele vaartocht hier naartoe, naar de Maas, naar de Jaklap, meer en meer boter kwamen erbij. En we voeren ook voorbij van die grote houwens, waar natuurlijk Conny en Conny's vader dat bedrijf hadden. En het was zo'n mooie atmosfeer.

En toen we hier vastlagen was ook natuurlijk iedereen was. Er duizenden mensen en boten en van die water, firefighting ships met die grote kanonnen en al dat zo. Het was echt een... Een grote finale.

Voor mij was het bijna anderhalf jaar dat ik aan boord was. Dat was het eind van het hele project. Om zo hier vast te kunnen meren en het zo te kunnen vieren.

Was je daarbij toen de Flyer 2 hier werd gehuldigd?

Nee, ik werkte in die tijd in Indonesië. Dus het was een beetje lastig om over te komen. Voor de meeste bemanningen aan boord was de race de start van een zeilcarrière. Maar ik was wat ouder.

Dus ik heb het van de Flyer 2 eigenlijk niet zoveel meegemaakt, want ik zat heel ver weg. Dus ik werkte ook in die tijd al als freelance architect bij Huisman.

In de allereerste voorbereiding, toen ik nog niet verhuisd was, heb ik bij Huisman wel de beginfases meegemaakt. Want daarvoor werd al de boot voor Onkarjan gebouwd. Dat is een identiek schip. Dat heb ik nog wel meegemaakt. En ik had natuurlijk hele goede vrienden.

Edgar Koekenbakker en Daniel Blosowski. Waarmee ik ook de Flyer en de Flying Wilma, de Space Rijen Race, gevaren had. Dus die hielden me eigenlijk wel op de hoogte.

En daarmee konden we ook nog weleens sparren over de dingen die gedaan konden worden om de kans op succes wat te vergroten.

De huldiging van de Flyer 2, die is inmiddels alweer bijna 50 jaar geleden. Jullie werden hier binnengehaald. Mensen waren heel erg blij. Toen gingen jullie volgens mij naar het stadhuis ook. Daar kon-ie onderscheiden ook.

Die kreeg daar een koninklijke onderscheiding. Daarna was hier weer een heel groot feest.

Maar ik vergeet ook niet, er waren twee horse-drawn carriages, dat we door de stad van Rotterdam Op koetsen? Ja, op koetsen. Precies met paarden en al dat soort dingen. Dat is ook natuurlijk prachtig.

Of rijtuigen eigenlijk.

Zo hebben we een beetje de stad door gereden.

Maar dat was een heel bijzonder moment, kan ik me voorstellen. Dat is alweer bijna vijftig jaar geleden inmiddels.

En nu komen jullie, zowel de bemanning van de Flyer 2 als van de Flyer 1, hier samen ter gelegenheid van het lustrum van de Maas. Gisteren hadden jullie al een mooie programma en vandaag gaat dat verder. Hoe beleven jullie dat?

Ja, dat is natuurlijk uniek, volledig uniek. Er zitten bemanningsleden bij die 40 jaar niet, zelfs 1 die ik sinds de finish niet meer heb gezien.

Die nu wel allemaal gekomen zijn vanuit Brazilië, vanuit Westkust van Amerika, vanuit Engeland en vanuit Frankrijk. Vanuit Nieuw-Zeeland. Ongelooflijk dat iedereen de moeite heeft gedaan. Het was voor ons allemaal een heel bijzonder jaar. We zaten op de flyer 1.

Uiteraard jullie ook. Ik kijk even naar Oddo op de flyer 2.

Conny stelde een heel internationaal team samen. Dat was voor die tijd ook best bijzonder. Daar gaan we het straks nog uitgebreider over hebben.

Nu dus festiviteiten, waar al die bemanningsleden weer elkaar treffen, samenkomen. En ook de flyerzaal op de Societeit van de Maas, die is helemaal op opnieuw ingericht.

De scheepsmodellen van de Flyer 1 en de Flyer 2 zijn helemaal gerestaureerd. Jullie hebben het als een van de allereersten al gezien. Het moet nog officieel geopend worden. Wat is jouw eerste reactie, Ronne? Hoe ziet het eruit?

Ja, prachtig. Het is mooi met die modellen. Het zijn natuurlijk grote van zo'n beetje bijna twee meter lang.

En daar ligt de flyer 1 en de flyer 2 en dan de mooie grote foto's op de muur. En daar kan ik echt trots op zijn, want ik heb een paar van die foto's zelf gemaakt.

Ja, de sfeer in de kamer is fantastisch en ik vind het zal leuk zijn als het officieel open gaat om het te zien en iedereens reactie te zien wat ze ervan vinden. Maar ik praat al maandel, meer dan Misschien anderhalf jaar met Lucas erover en foto's sturen en dit en dat.

Ik was hier in november en toen zei Lucas, kom even kijken. Hier gaan we het een beetje ombouwen en anders doen. Wat vind je ervan? Ik was een beetje betrokken erbij.

Jij was in jouw tijd een van de allereerste on-board reporters. Dus jouw foto's hebben ook een plek gekregen daar aan de muur. Ben je tevreden met de selectie, hoe het eruit ziet?

Ja, helemaal. Perfect.

En nu zie je dat in die kamer ook de twee scheepsmodellen, eigenlijk drie zijn het er, maar dus van de Flyer 1 en van de Flyer 2, op één plek staan. Straks staan ook de twee trophies van de Whitbread daar in één kamer. Hoe ervaar je dat?

Ja, ik zou de kamer eigenlijk in één woord willen samenvatten en dat is inspirerend. En dan met name ook inspirerend naar de jeugd, laten we het zo zeggen. Het is heel fijn dat er zo'n plek is.

Het zeezeilen in Nederland heeft nu niet de hoogste prioriteit in brede zin. Dus laten we hopen dat met zo'n centraal punt waar een hoogtepunt van de Nederlandse zeezeilen herdacht kan worden, dat dat inspirerend werkt.

Op de jeugd.

Op die prestatie twee maal die Whitbread Race winnen. Met één skipper, dat is heel uniek. En dat mag een hele mooie bron zijn van inspiratie voor de toekomst.

Vanuit deze vereniging De Maas heb je natuurlijk ook dat initiatief van het Rotterdam Offshore Sailing Team. Met team Rost, opleiden en tegelijkertijd ook wedstrijd varen. En ze helpen om vanuit de kleine bootjes de stap te maken naar het offshore zeilen.

Is dat een heel mooi en bijzonder initiatief, denk ik. Leeft dat veel in de celwereld, voor wat jullie meekrijgen?

Ja, en ik denk we zien dat niet veel genoeg of genoeg.

Ook in Amerika waar ik nu woon, dat is natuurlijk een constant battle om de jongeren uit de Optimist en uit de 420 dan een beetje naar een grotere bak, naar een keelboot te krijgen. En dat is echt een grote taak. In de States. En hier zie ik het ook, maar ik woon hier niet. Dus ik ben niet zo bekend met het.

Maar ik ben blij dat er mensen zijn dat echt... Als ik nou kijk naar mijn zoon. En er was één man en die had een kielboog van zo'n 35 voet. En hij nam altijd jongelui mee. Altijd kinderen van tieners.

En dan gingen ze racen op een dinsdagavond of zoiets. En die man die zat altijd achterop ergens gewoon mee te luisteren, maar de kinderen zeilden de boot.

En al die kinderen die op die boot zeilden, die zeilen allemaal naar heel succesvol kielboten.

En daar hebben we meer mensen van nodig, die echt niet aan het wiel hoeven te staan, maar zeggen tegen dat jongmannetje of dat meisje, ga jij nou eens sturen en ga jij dat grootzeil trimmen. Zo, het is zo belangrijk. Anders gaat het aan hel.

Ja, dus niet alleen inspireren, maar ook echt uit handen geven. Kansen bieden, ruimte maken.

Ja, kijk er gelijk aan. Dat is natuurlijk fantastisch als inspiratiebron. Maar dan moet er natuurlijk nog van de volgende stap gezet worden.

Maar die heeft de Maas al een paar jaar geleden gedaan door een eigen zelteam op te zetten. Die jongeren de kans geeft met zeewedstrijden ervaring op te doen.

Dat is een fantastisch initiatief en ik heb begrepen, ik heb de nieuwe schipper Sander gesproken, lezing van hem bijgewoon, dat dat heel goed loopt. Dat we kunnen hopen dat er dan een hele nieuwe generatie opstaat.

Gerard jij was al een van de bekendste oceaanzeilers en toen werd je gevraagd als navigator voor de Flyer 1. Hoe ging dat?

Ja, dat is een heel lang verhaal. Edgar zat al vanaf het begin toen Conny de boot ging bouwen. Toen was Edgar al bij het project betrokken.

En ik was zelf toen nog met mijn solo-racer aan het zeilen. Ik was toen een professionele zeiler, één van de eersten in Nederland, denk ik.

En er moest ook boot op de plank, dus ik was gewoon wedstrijden aan het zeilen met gesponsord. Dus ik had eigenlijk niet zoveel tijd om met het begin van de flyer mee te doen. En ik zei al, het was het einde van mijn zeilcarrière.

Ik had toen al een vrouw en drie kinderen. En om dan zeven maanden weg te gaan, dat was niet iets wat je lichtvoetig oppakt. Dus in het begin had ik voor mezelf besloten om niet mee te gaan.

Hoe hebben ze je overtuigd?

Nou, Edgar heeft eigenlijk continu zitten pushen. Hij zei, je moet met Connie gaan praten, je moet dit en je moet dat. Toen viel hun navigator uit en dat was vrij kort voor de start van de race.

Ik lag toen zelf met mijn eigen boot in de kous en de flyer. Ik ging de vaas net ook varen. Hebben we met elkaar gepraat en ik zei, nou ja, dan moet het. En dat is natuurlijk heel mooi geweest.

Eigenlijk zat het er aan te komen dat ik aan boord zou zijn, maar het was een moeilijke beslissing. Ja, dat snap ik.

Er werd gewerkt natuurlijk aan het samenstellen van een internationaal topteam. Hoe bijzonder was dat in die tijd, dat je overal op kwalificaties gewoon mensen heel internationaal in één team samenbracht?

Op de Flyer 2 was dat al veel professioneler. Op de Flyer 1 was het echt nog een groep avonturiers. Wel allemaal met zeilenvaring, maar het was niet hun vak. Dus dat was toen nog niet gebruikelijk.

En in Nederland kon je gewoon ook de mensen niet vinden. Het is ook beschamend om dat te moeten zeggen. Je moest echt internationaal. En uiteindelijk is het natuurlijk beter met zo'n internationale ploeg.

Ja, dat werkt gewoon beter.

Maar ook bij de Flyer 1 was Conny van Rietschoten al heel erg ambitieus. En hij ging meteen te werk met een hele professionele aanpak. Hoe heb je dat ervaren?

Dat was een aanpak die mij enorm aansprak. Als je wil varen, moet je finishen. En als je wil winnen. Als je niet over de finish gaat, kan je nooit de race winnen.

De enige manier om een race te winnen, is niet door de beste zeiler te zijn, maar om te zorgen dat je inderdaad aan de overkant komt. En dat is met een professionele aanpak, zoals Conny die had. En die mij ook in het hart zat. Dat was uniek.

Er waren in die tijd ook wel betere zeilers uit Frankrijk, maar die waren allemaal niet zo goed georganiseerd.

En als je één klein gebrek hebt onderweg, een klein ongelukje met een mat dan ook, waardoor je een halve dag niet op volle kracht kan varen, dan win je de wedstrijd niet. Dan kan je nog zo goed zeilen. Ik denk dat dat de grote kracht was van Ook van de flyers, dat ze zo goed voorbereid waren en ook in de stopovers.

Weer alle noodzakelijke reparaties en voorbereidingen konden uitvoeren.

Jij was nog met een ander project bezig tijdens die voorbereiding, vertelde je net. Maar die voorbereiding was best intens. Er is veel proef gevaren op die Flyer 1, hard geschaafd om het schip nog beter te krijgen.

Wat heeft dat uiteindelijk opgeleverd?

Voor mij was het zo, ik stapte met tien dagen voor de start het eerst aan boord. Zo kort. Maar alles wat ik nodig had om te kunnen navigeren, dat was er. Het schip was gewoon voor elkaar.

En tijdens de race streden jullie nek aan nek met de Britse Kings Legend. Maar hoe hebben jullie als team die wedstrijdspanning ervaren? Is dat puur positief?

Ja, puur positief. Iedere wacht, die zeilt als een dagtochtje rond de boeien. En met dezelfde intensiteit. En dan gaat er van wacht af, en dan komt er weer de volgende.

En die begint weer vers, alsof je rond de boeien vaart. En met die intensiteit vaar je. Schoten werden nooit belegd, continu getrimd. Ze had geen tijd om je te vervelen, laat ik het zo zeggen.

Iedereen was keihard bezig. En dan heb je jammer genoeg toch niet alles zelf in de hand natuurlijk. Dat maakt het juist ook spannend, zo'n strijd.

Jullie hadden momenten waarbij de stuurkabel brak, een Chinese grijper bij de spinnakerboom sneuvelde. Zat er voor jou een moment bij waarop je dacht, nou dit kan nog best verkeerd aflopen?

Nee, niet wat dat soort zaken betreft. Zo'n gijp, ja. Wie weet dat dat gebeurt. Zo'n spinnakerboom, je hebt er twee. En een gescheurde spinnaker.

We hadden een zeilmaker en een naaimachine aan boord. Dat was zeven uur werken en dan zat de spinnaker weer in de lijken. En dan kon hij weer gebruikt worden.

Dus daar was allemaal wel rekening mee gehouden.

Het meest moeilijke moment, voor iedereen, maar zeker voor mij, was dat we zaten drie dagen bij de Kerkuellen, vandaan in de tweede adek, midden in de Roaring Forties. Dat is een kleine eilandengroep en we hadden geen astronavigatie kunnen doen. Er was geen zon, geen maan, alleen maar bewolkt slecht zicht.

We zaten al drie dagen op gegist bestek. We moesten met een harde wind, met sliet, notte sneeuw, de eilanden groep voorbij.

Maar je had alleen maar je gegist bestek, dus dat was echt een heel spannend moment. De koning had er wel voor gezorgd, dat was dan ook een onderdeel van de voorbereiding, dat we een dieptemeter aan boord hadden die tot 500 meter kon.

Voor die dieptemeter, om te kijken of hij op ging lopen of niet. Want als hij op ging lopen, dan hadden we een half uur de tijd om de koers te wijzen. Dat geeft wel een idee van de goede voorbereiding van het schip.

Want er was geen andere boom die een dergelijke dieptemeter aan boord had. Zonder die dieptemeter hadden we toen zeil moeten minderen en dan was je tijd kwijtgeraakt.

Heb je dat nog moeten doen?

Ja, we hebben wel de spinnaker eraf gehaald, zodat we sneller konden manoeuvreren. Maar toen de genen waren uitgeboomd en het woei zo hard, dat maakte in snelheid eigenlijk niet zoveel uit.

Het was een heel spannend moment, want we liepen wederom met slecht zicht op gisbestekte niddels aan. En het ging steeds harder waaien. Nou ja, die foto's zijn wereldberoemd geworden.

Na de rand van de binnenrollen met de ene kapotte spinnaker naar de andere door de zolent heen. Maar op een gegeven moment was de finish in de wind. Dus op een gegeven moment waren alle grote zeilen er wel af.

Maar toen moesten we onder het stormfokje finishen. Maar die stormfok was niet meer te vinden, die hadden we nooit gebruikt. Dus die lag ergens helemaal onder alle zeilzakken.

En die hebben we nog maar net op tijd boven water aan dekken gekregen, aankunnen slaan en toen konden we finishen. Maar toen zaten we wel met 50 knopen wind op lager wal. Dus dat was een heel spannend momentje.

En wist u toen dat je winnaar was?

Ja, we lagen toen zo ver. We gingen naar Rio de Janeiro ruim voor. Dus we hebben die laatste lek heel defensief gevaren.

Dus niet om die laatste lek te winnen, maar gewoon om te zorgen dat we geen risico zouden lopen op tijd te verliezen door bijvoorbeeld in het Azorenhoog verzeild te raken, terwijl King's Legend er omheen zou kunnen zeilen. Dus toen zei ik, ik sluit ze niet op de staart gaan zitten.

Heel mooi. Hoe hebben jullie de overwinning gevierd?

Ik kan me er niks meer van herinneren.

Dan is het goed geweest.

Een andere vraag.

Nee, niet echt.

Toen jij de eerste beelden zag van die Flyer 2, dacht je toen meteen, dit wordt gewoon weer een winnaar?

Nee, nee. Want toen was de concurrentie veel zwaarder dan voor het eerste flyer. Je had Seramco.

En die heeft het ook nog echt jullie moeilijk gemaakt.

Heel goed. En ik denk dat als Seramco die problemen had gehad met het lagage, dan was het een hele close race geworden.

Dan had je niet van tevoren kunnen zeggen wie hem zou winnen.

Peter Bleek was dat hè? Die heeft later nog wel de wit Brett ook gewonnen.

Stijn Lager.

Ja. Onne, jij was nog een jonge, professionele zeiler toen je gevraagd werd voor de Flyer 2. Hoe ging dat?

Je woonde daar toen hè?

Ja, ik woonde in Kaapstad. Ik zeilde op een kleine 30-voeter in de Yacht Club. Flyer en de andere Kings Legend en al die grote bakken, GB2, die kwamen binnen.

En dat was zo indrukwekkend voor mij. Het was very moving. Weet je, ik dacht, ah, het was mooi, kanonschot en iedereen klappen. En ik dacht, oh man, oh man, hoeklijn en sinker, you know.

Ik dacht, daar moet ik aan meedoen. Dat is amazing. Ik maakte toen mijn vakleerlingschap of mijn apprenticeship af als machinebankwerker.

En toen heb ik een jaar of twee later, drie, whatever... Heb ik Connie een brief geschreven en ik zei... Jij hebt mij nodig. Ik wil met jou zeilen op de nieuwe flyer. Ik zei, interessant.

Ik zei, waarom kom je niet? Dan kunnen we diner hebben en een beetje een babbeltje maken. En dat deed ik. Ik heb een auto gehuurd van Nieuwpoort, daar naartoe gereden.

We hadden een hele leuke dinner en hij had de tekeningen van de boot. En de boot was natuurlijk heel vroeg onder constructie in Wollehoven bij Huisman. En toen liep Conny mij naar de auto na de diner.

En hij zei nou bedankt, het is leuk dat je kwam. En ik zei tegen hem, How do we leave it? Wat doen we nou? Hij had helemaal niks gezegd van ja of nee of misschien.

En hij stak zijn hand uit en ik zei ik zie je in februari in Vollenhoven. Zo, ik dacht yes! Dat was een groot punt voor mij.

Want hij zei toen we aan het eten waren, zei hij tegen mij, oké dit is hoe ik de hele bemanning opsplit. Ik heb een dokter nodig, ik heb een electrician, ik heb rigging, ik heb zeilmaker, ik heb machinist, ik heb navigator.

Toen zei hij tegen mij, wat kan jij? What can you contribute to the program?

En jij was al engineer.

Ja, en toen zei ik, ik ben machinebankwerker, ik kan dingen maken, ik kan dingen slopen, ik kan dingen in elkaar zetten.

En ook als we op zee zijn en ik kan niet even naar de hardware store gaan om iets te kopen, kan ik het maken met een vijzer en een zaag en kan ik dingen doen. En toen zei hij, wauw, interessant dat je dat kan doen, want ik ben echt short of een engineer. Dus dat werd mijn taak.

Ik was engineer aan boord en ik moest dus zorgen voor de main engine en voor de refrigeration en voor de watersysteem en hydrauliek en dan natuurlijk de alternators en generators voor de radio en al dat stuf. En toen ik aankwam bij Vollenhove in februari was de boot nog full-on onder constructie.

En ik moest alles leren van de hydraulics en van de mast en van tuigage. Ook bij Mercedes moest ik vier of vijf dagen. Hier in Nederland naar school gaan om te leren van de motor.

Maar weet je wie natuurlijk altijd mijn hand vasthield en was onbelievable? Het was Edgar Koekenbakker. Ik heb zoveel van die man geleerd en hij had al toen zoveel ervaring. Met zeezeilen en voorbereiden.

Nou, ook al van de Flyer 1 campagne natuurlijk. En in die voorbereiding was het zo dat die Flyer 2 was natuurlijk een nieuw schip, speciaal gebouwd voor deze campagne.

En ook daar weer gingen jullie heel veel ervaring op doen. Ik geloof meer dan 10.000 zeemeilen maken om dat schip nog weer fine te tunen, beter te maken. Er zijn ook grote veranderingen doorgevoerd.

Kun je daar wat over zeggen? Wat is de impact daarvan gehad?

Je zegt grote, het enigste grote ding dat ze wouden doen was met Herman Fraers en met Connie natuurlijk was de keel een beetje dieper maken met meer gewicht.

800 Kilo moest erbij komen.

Zoiets was het. We waren een beetje tender. En dat was perfect, dat werkte heel goed. Maar voor de rest was het allemaal tweaks en kleine dingen.

Maar Koekenbakker die was er altijd bij met zijn nootboekje en neerschrijven. En ik onthoud nog één keer waar lagen we. Toen na al onze proefvaarten en zeilen lagen wij in de hemel. En ik zeg Koek, we werken al een maand.

Achter elkaar door, niet één uur vrij. Ik zeg, mogen we even morgen een beetje time-off hebben? Hij zei, kom nou joh, die race die begint over twee weken. Niks ervan, we douwen door.

We waren zo psyched om het te doen.

Maar komt dat ook omdat er extra druk op zat? Dus we hadden Seramco, natuurlijk een wat zwaarder veld.

Daarbij kon hij had natuurlijk met Vlaar 1 al Gewonnen, dus lag die lat niet gewoon een heel stuk hoger? Heeft dat extra druk ook gezet op het project?

Het is moeilijk voor mij om te zeggen, omdat ik niet met Gerard op de Flyer 1 zat.

Wat denk jij Gerard?

Ik denk dat de ervaring opgebouwd met Flyer 1 cruciaal is geweest voor het latere succes van Flyer 2. Want de lat lag toen al hoger, maar dat is in de sport altijd zo. Iedere volgende wedstrijd ligt de lat weer een stukje hoger.

Dus ik denk dat de Flyer 2, als ze niet die lange ervaring hadden opgebouwd met de Flyer 1, dat het een heel moeilijk race zou zijn geweest. Je kan dat niet los van elkaar zien. Het is een heel programma en dat ontbreekt vaak ook in de Nederlandse wedstrijdzeilerij.

Je krijgt vaak een sponsor en die sponsor dan één race. Je moet een programma sponsoren. Flyer was een programma. Ja, Conny kon hem gelukkig zelf sponsoren. Maar dat deed hij dan ook met een programma.

Je moet niet één boot bouwen en één wedstrijd willen winnen. Je moet het opbouwen. En dat is de les die we geleerd hebben.

Ja, laten we het over de race hebben.

Ik wil nog één ding zeggen. Het was Conny. They ran the program alsof het een corporation was. En het was heel erg streng en alles was al netjes uitgezet.

En we deden natuurlijk al het gezeilerij van Vollenhoven naar Portugal, naar de Chesapeake Bay, naar New York en weer terug en dan gereest in de Solent. En dat was allemaal een perfecte tijd voor proefvaart voor de boot, maar ook voor bemanning.

En er kwam een boel bemanning bij en er ging ook een boel bemanning weg. Die niet goed genoeg waren of die zeiden het is veel te streng. Het is alsof het een militairisch schip is. En daar hoef ik niet aan mee te doen.

So little by little the arrow was sharpened. En we hadden zo'n goede ploeg aan boord toen we eigenlijk begonnen in Engeland.

En dat was allemaal door Conny, die zegt ja die jongen dat is great, maar deze nee. En dat is een hele lange lijst dat hij van kon, want die boot was toen dankzij Flyer 1 heel beroemd.

En er was een lijst zo lang als een arm van jongens die mee wouden komen.

Gerard, als je die omschrijving hoort van die sfeer, hoe dat eraan toeging, dat echte presteren, herken je dat?

Het presteren wel uiteraard, maar ik denk dat het op Flyer 1 iets gezelliger was. Dat had ik al gezegd, op Flyer 1 was alles nog een avontuur.

Alles moest uitgevonden worden en op Flyer 2 was de stap al gezet naar een veel andere benadering.

Daar werd het volgende niveau opgezocht omdat het ook echt hard nodig was. Onder als we het dan hebben over de race zelf. Jullie wonnen de eerste etappe. Maar tijdens de tweede etappe kreeg Connie een hartaanval.

Diep in de zuidelijke oceaan op weg naar Auckland. Wat doet dat met jullie als bemanning? Wat gebeurde er toen aan boord qua sfeer?

Ik zat beneden, off watch, te lezen, voordat ik ging slapen. En de dokter kwam met een rotvaart de cabine binnen. En hij was quite a relaxed sort van guy.

Hij maakte nooit veel spoed toen hij op dek was of enig iets. Maar op een gegeven moment zei hij, jezus, wat heb je er aan? Ik zei, well, Connie had een hartattack. En de medical kit was onder de bank waar ik zat.

Dus ik helpte hem even en hij zei, ik heb dit en dit nodig. En hij ging direct terug naar de hut van Connie. Maar ja, dat was natuurlijk deadly serious.

Ja, jullie waren overal ver vandaan ook.

Ja, ja.

En Connie zei toen ook, toen die een beetje bijgekomen was, we gaan hier niet over praten. We houden complete radio silence. Enig iemand die hierover praat is onmiddellijk van boord. En we dauwen door.

En als ik sterf, Terwijl we aan het racen zijn, je gooit me over boord. En dat is de eerste keer dat iemand dan zal weten dat er iets fout is aan boord. Oh, daar gaat het lijk van de skipper.

Dat was literally hoe hij het zei.

Hij wilde vooral Siramco niet wijzer maken. Hij was bang dat zij een extra tandje bij zouden zetten.

En dat ze dachten, oh, ze lopen nou zonder... Leider aan boord, dus ze zeilen zonder Conny. En nu moeten we echt pressure doen en druk. Maar de boys zeilden gewoon. We hadden zo'n incredible team.

Het ging gewoon lekker door.

Dit was de juiste wedstrijdsperiode natuurlijk, maar het is wel bizar om dat mee te maken. Wat doet dat met de rest van de bemanning?

Het was natuurlijk... Eerst was het schok en toen dacht ik, wauw, zal hij het overleven? Maar Julian Fuller, de dokter, zei, he's gonna be okay. He won't die.

We'll keep him alive, you know. En toen wij in Auckland aankwamen, ging hij stilletjes naar Sydney. Daarna een hartspecialist. Die man zei tegen Conor, je moet onmiddellijk van boord.

Je mag niet meer verder doorzeilen. Die jongens doen het alleen verder. Ik zei, kom nou. Hij zei, whatever happens, ik zeil mee.

Maar het was heel moeilijk, want aan boord Sir Remco zat een hartspecialist. Dus daar konden we wel met de radio, met de SSB, geroept hebben en zeiden, hey, what should we do here? Maar Connie zei, nee, niks ervan.

Wij blijven gewoon stil. En wij varen lekker door. Nou, the pressure stayed on. We bleven lekker hard doorzeilen.

En in Sydney was, toen wij in Auckland waren, ging Connie naar Sydney voor een week of tien dagen voor treatment. Wij moesten de boot voorbereiden voor de volgende etappe.

Ja, en Conny kwam gewoon weer aan boord en maakte de race af. En om dit geheim te houden, was dat achteraf een meesterzet?

Ik denk het wel. Ik denk het was belangrijk. Het is natuurlijk een beetje moeilijk om stil te blijven, want het was, you know, iedereen, you know, de press en alles.

How is everything going? Is alles goed aan boord? Ja, perfect. En waar is Conny? Oh, hij is in Sydney. You know, so je moet echt een beetje... Lie with a straight face, you know.

Maar toen, etappe drie en vier, toen was, toen zei natuurlijk die specialist in Sydney, take it easy. En toen zagen we Conny niet meer s'nachts. Hij was altijd na het avondeten om een uur of zeven of acht was hij al in zijn kooi.

En toen zagen we hem niet de hele dag, de hele nacht. En hij moest natuurlijk slapen en rusten en dat ging perfect. En dan zagen we hem weer s'n ochtends. En overdags was hij altijd op dek.

Ja, maar dat is natuurlijk ook een stukje voorbereiding. Dat je je bemanning zo goed voor elkaar hebt, dat als er zich zoiets voordoet, dat je erop kan vertrouwen dat de race wordt voortgezet.

Ja en dat zoals Gerard zegt, de training en ook Gerard zei het was veel meer gezellig aan boord Flyer 1, maar denk niet dat het ongezellig was bij ons. Het was weer een klik omhoog, het niveau was een beetje hoger, maar de guys die de final crew waren voor die eerste etappe, iedereen was zo fired up.

We hadden hele goede bemanning, iedereen was psyched om het te doen. De sfeer aan boord was fantastisch en het was echt van nooit de sheets vastleggen en altijd aan de handles klik, klik, klik.

Je had eigenlijk niet een wachtleider nodig, want iedereen had zoveel ervaring. Als de tijd kwam voor een Reef of een Jibe of een Peel naar een andere Spinnaker, was het niet van Earl of Koek, wat moeten we doen? Helemaal niet.

Wij zou zeggen tegen Koekenbakker, Nou, we zitten al zo lang met zoveel wind. We moeten eigenlijk dit en dit doen. Het was een amazing atmosfeer aan boord met zoveel ervaring.

En het was nooit van geschreeuwen en carry on like idiots. Het was altijd very kalm, maar snel hard met plenty of pressure.

En met resultaat. Jullie wonnen alle vierde etappes.

We waren altijd de eerste binnen. We waren niet de eerste op handicap.

Jullie verbeterden ook het rond de wereld record met ongeveer twee weken. Hoe hebben jullie dat ervaren?

Door hard doorzeilen.

Nee, maar wat was het gevoel dat je dat realiseert met elkaar?

Ja, nee, natuurlijk succes. En het is weer, it comes back to leadership van Connie. En dan closely followed by Koekenbakker.

Die team met Connie en Koekenbakker was natuurlijk ongelooflijk. En dan Danielle, the navigator. En dat was zo'n beetje senior management. En die mannen die waren briljant daarmee en wij waren de troops in the field.

Wij moesten het werk doen. Maar dat ging allemaal zo goed. Het was altijd de resultaten op zee, al was het dag 30 of dag 24.

Het is altijd, we liggen voor, het gaat goed, we hebben goede snelheid, de boot doet het goed. Ja, het was een reward dat we allemaal heel hard voor gewerkt hadden. En Conny natuurlijk ook en Koek. Het was geweldig.

Iedereen leefde mee, er was dat grote feest in Rotterdam na de finish hier bij de Maas. Maar hoe hebben jullie als bemanning gevierd na de overwinning in Portsmouth?

Ik onthoud nog zo goed, de ochtend vroeg dat we bij de Needles voorbij kwamen. En dat we aan de wind waren, niet zoals met Flyer 1, waar het was een sterke wind met Spinnaker. Wij waren aan de wind met de No.1 Genoa.

En de boot zeilde prachtig nadat we aan de shingles even de bodem raakten.

Even vastliepen. Wat een moment ook daarvoor.

Ja, het is wel de eerste keer dat ik dat hoor. Daniel heeft het me nooit verteld.

Nee, dat geloof ik.

Maar die laatste beat, voordat we daar om te boeien gingen naar de finish, dacht ik, het is fantastisch dat we zo goed doen en dat we zo goed voor liggen. Het was nog niet guaranteed dat we op Handicap zouden winnen, want we moesten nog zien hoe de Franse boten gingen doen.

Want die lagen nog in de buurt van de Bay of Biscay. Maar aan de ene kant dacht ik, wow, dit is fantastisch dat we het succesvol gedaan hebben. We zijn bijna bij de finish en de boot is nog heel.

En aan de andere kant dacht ik, het is quite sad, het is jammer. We hebben zo'n amazing team. En bij de end van vandaag gaat iedereen weg en is die team klaar. En we zullen nooit weer met elkaar zeilen.

En we zullen met zekere jongens ze nooit weer zien. Of tenminste niet voor jarenlang. Het was een blij en een traag moment. Maar toen we de finishcrossten en het kanonschot gingen, dachten we...

We hebben het gedaan.

En dat blijft het gekke van oceaanzeilen. Want dat is nog steeds zo, natuurlijk met de Ocean Race ook. Ploegen die vallen weer uit elkaar, gaan weer op zoek naar nieuwe projecten.

Soms gaan ze gewoon ook weer boten overvaren zelfs.

Ja, het is nu toch wel wat anders hoor. Het is meer een hele carrière voor een heel leven geworden, het wetschetszeilen op zee.

En er zijn nu zeilers die de Witbred of de Round the World zeven keer gevaren hebben.

En misschien vier keer gewonnen of zoiets. Er zijn wel jongens bij als bemanning op different programs.

Ja, als je dat bij elkaar optelt. Maar niet één schipper die twee keer gewonnen heeft.

Nee, maaslid Conny van Rieschoten is tot op de dag van vandaag de enige schipper die de race twee keer heeft gewonnen. En Onne, tijdens Flyer 2 was jij denk ik een van de allereerste on-board reporters. Jij had een camera aan boord.

Kon je toen vermoeden dat die race het begin zou zijn van jouw latere carrière als internationaal nautisch topfotograaf?

Nee, helemaal niet.

Omdat ik aan boord ging in Wollehoven, gewoon met één kleine camera om foto's te maken, dat ik een slideshow deed voor mijn familie in Zuid-Afrika met de kerst. Dat is waarom ik foto's nam. Helemaal niet voor de bladen en de krant en al dat stuff. En met de voorbereiding lagen wij in Marblehead, in de haven.

En ik was alleen aan boord en de rest van de gang was ashore. We lagen op een mooring en ik hoorde een geklop op de romp van de boot. Er zaten drie mannen in suits in een klein ruwbootje.

En ik zei, heren, wat doen jullie in zo'n klein bootje met mooi een pak aan? Nou, wij zijn de editor en de publisher van Sail Magazine en wij willen graag jouw boot zien.

Die boot is al heel beroemd, maar je hebt nog nooit gereest. Ik zeg, kom aan boord, ik wijs de hele boot. En daarna zei ik, mag ik jou even een paar van mijn foto's wijzen?

En ik deed alles met dia's en dat waren allemaal in strips. En ik zei tegen Keith Taylor, die was de hoofdredacteur. En hij keek zo naar die foto's en zei van de wal, dat is een mooi spul. Mag ik die meenemen?

Nou, de volgende dag kwam hij terug naar de boot en zei wij willen dat jij voor Sail Magazine gaat fotograferen op flyer gedurende de race. En ik zei dat is fijn, maar ik moet wel even met Connie dat overleggen, you know.

Toen Connie terug aan boord kwam, zei ik dit en dit en dit is gebeurd. Toen zei hij, man, dat is amazing, fantastisch. Oh, en by the way, hier is de filmcamera. Jij gaat ook de film maken. En wat heb je nog verder nodig?

Een andere camera en meer film en andere lenzen. Zij was helemaal aan boord. Zo is het begonnen.

Ja, en over jullie avontuur werd ook de film gemaakt, Flyer Flies Faster. Ik dacht, die kun je nu op YouTube ook kijken. Ontzettend moeite waard. Heel erg mooie beelden zijn dat ook.

Dat was allemaal geproduceerd door Colin Forbes, een Engelsman. En hij zei ook tegen mij toen ik begon te filmen met die camera... Zei hij, nou zo moet je het doen en zo lang moet je de angles houden.

Zei iedereen, nou we weten wat jij gaat doen. Jij gaat nou fotograaf worden. Ik zei, kom nou. Ik heb net de Whitbread gewonnen. Ik ga lekker doorzeilen.

Ik heb nou zo'n goede ticket in mijn achterzak. Ik kan op enige boot komen dat ik wil. En dat gebeurde nou ook. En ik ging in Vele. Ik deed de Transpack. Ik deed nog een Fastnet. Ik deed Bermuda Races.

Maar toen in 87, zo'n vijf jaar later, dacht ik oké, nou ga ik beginnen met foto's maken. Dus dat is zo'n beetje hoe het ging.

Mooi. Gerard, na Flagger 1 ontwikkelde jij je tot ontwerper van iconische schepen zoals de Stad Amsterdam en Maltese Falcon.

Welke lessen uit de Whitbread neem je nog steeds of nam je steeds mee naar de tekentafel?

Het heelhouden van de schepen.

Ja.

Heel simpel antwoord. Ik heb al gezegd dat Flyer kon winnen omdat ze de finish haalden. En zo is het eigenlijk met ieder ontwerp dat je maakt.

Het kan nog zo'n mooi ontwerp zijn, maar als je niet in de haven aankomt, dan heb je er niet zoveel aan. Dus het is altijd de zeewaardigheid geweest en ook het bemanningenscomfort en de mogelijke redundancy die je in het ontwerp kon inbouwen.

Dat als er iets kapot gaat, dat er iets anders. Voor in de plaats kan komen. Dus diezelfde aanpak die voor Flyer gold heb ik ook in mijn ontwerpen gebruikt.

Flyer was daar natuurlijk ook een mooi voorbeeld voor.

Ontzettend mooi om jullie verhalen te horen. Heel veel dank voor dit gesprek.

Bedankt, graag gedaan.

Verwind.