This podcast episode delves into the intricate interplay between politics and the Olympic Games, focusing specifically on the events of the 1936 Berlin Olympics and the 1948 London Olympics. The discussion begins with a thorough examination of the 1936 Games, during which Jesse Owens' remarkable achievements not only shattered athletic records but also directly challenged the prevailing Nazi ideologies of racial superiority. We explore the profound implications of these Games, noting how the political climate of the era permeated the sporting spectacle, with Germany leveraging the event as a platform for propaganda. Transitioning to the 1948 Olympics, we highlight the absence of Germany and Japan due to their roles in the recent global conflict, emphasizing the enduring impact of political decisions on international sporting events. Throughout this discourse, we engage with the remarkable athletic feats and the broader socio-political context, providing listeners with a comprehensive understanding of how these Olympic Games were not merely athletic contests but pivotal moments in history.

The thirteenth episode of our podcast delves into the intricate intersection of sports and politics, exploring two pivotal Olympic Games: Berlin in 1936 and London in 1948. We commence with an analysis of the Berlin Games, a significant event held under the oppressive political climate of Nazi Germany. The episode highlights the remarkable athletic feats that occurred during these Games, particularly the extraordinary achievements of Jesse Owens, whose four gold medals not only showcased his unparalleled talent but also served as a poignant rebuttal to the Nazi ideology of racial superiority. Owens' performance is framed within the socio-political context of the time, illustrating how the Olympics became a stage for propaganda, as epitomized by Leni Riefenstahl's film 'Olympia', which celebrated the athletes while simultaneously glorifying the Nazi regime. The discussion further examines how the political machinations surrounding the Games impacted the athletes, including the inclusion of Jewish athlete Helena Mayer, whose participation was a calculated move by the regime to mitigate international criticism.

Transitioning to the 1948 London Games, we reflect on the aftermath of World War II and the absence of Germany and Japan from the competition. The London Games marked a significant return to international athletics, with a focus on the resurgence of sportsmanship and global unity. We pay tribute to Fanny Blankers-Koen, who emerged as a beacon of hope and resilience, winning four gold medals and capturing the imagination of the public. Her performances are celebrated as not only athletic triumphs but also milestones in the evolution of women's sports, challenging societal norms and expectations. The episode encapsulates how the Olympics, while often marred by political undertones, also offer a platform for athletes to transcend boundaries and inspire future generations.

In our in-depth examination, we juxtapose the contrasting narratives of the two Olympic Games, emphasizing how the political landscape influenced the athletes and the broader implications for society. The Berlin Games serve as a cautionary tale of how sports can be co-opted for political ends, while the London Games exemplify the potential for sport to unite and heal a fractured world. Through engaging dialogue and rich historical context, we invite listeners to reflect on the enduring legacy of the Olympics and the role of athletes as agents of change. The episode concludes with a forward-looking perspective, hinting at future discussions on the evolving nature of the Olympics and its relevance in contemporary society.

Takeaways:

1. The political landscape surrounding the Olympic Games has always been intertwined with sportsmanship, as evidenced by the events of 1936 and 1948.
2. Jesse Owens' remarkable achievements at the 1936 Berlin Olympics challenged the Nazi ideology of racial superiority, fundamentally undermining their propaganda.
3. The innovative filmmaking techniques employed by Leni Riefenstahl in the 1936 Olympics showcased the athletic prowess while simultaneously serving Nazi propaganda purposes.
4. Fanny Blankers-Koen's extraordinary performance in the 1948 London Olympics exemplified the triumph of athletic excellence despite the post-war challenges faced by participants.

Goeie avond, Rick. Het is zondagavond, 16 november.

En wat we wel vaker gemerkt hebben en ook tegen elkaar hebben gezegd in deze podcast, is dat op de een of andere manier die Olympische Spelen en politiek eigenlijk elke keer met elkaar verbonden zijn. Als die Spelen plaatsvinden, is er altijd ook wel politiek op de achtergrond.

Inflatie, werkloosheid en lage inkomens waren daar een afspiegeling van.

En je ziet natuurlijk wel vaak in de geschiedenis, als er een enorme crisis is, dat dat soort sentimenten dan omhoog komen. Hetzelfde wat je natuurlijk in de jaren dertig had, na de beurskracht.

Ongelooflijk. Maar goed, de wonnenbratje, ga even door met je verhaal.

Vanzelfsprekend was Jesse Owens, die vier gouden medailles won, wel het meest indrukwekkend. Maar Owens bracht daarmee de Nazi-theorie van de supermens, een bewuste knauw toe.

Hij was een van de nakomelingen daarvan. Ongelooflijk, hè?

Juist toen de extreem grote Duitse equipe het stadion binnenmarcheerde, vloog de Hindenburg het pronkstuk der Duitse vliegtechniek over.

En de tweede titel was Fest der Schönheit. Jaren later wordt dat gezien als een enorme propagandafilm voor het naziregime.

Maar wat vanuit de techniek wel bijzonder was, was dat zij voor het eerst dynamische camera's gebruikten. Dus dat zijn camera's die mee bewogen met het beeld. Je kan met een camera omhoog gaan, noemt ze een tiltbeweging.

Je kan opzij gaan, noemt ze een penbeweging. Toen had hij nog veel meer bewegingen van de camera. Het was eigenlijk voor het eerst dat die stilstaande camera's een rol kregen en dynamisch werden.

Als een van de eerste liet zij ook beelden in slow motion zien. Zij gebruikte telelens.

Maar wat als toch behoorlijk ook wat kritisch wordt benaderd is dat zij enorme focus had telkens op het lichaam van de atleten. En dat heeft natuurlijk met het naziregime, de enge achtergrond van dat arische ras wat zij wilden verheerlijken.

En het jammere is dat zij natuurlijk op zich vanuit de techniek gezien een hele mooie film heeft gemaakt, maar dat dat natuurlijk wel echt propaganda is geweest voor het naziregime. Ze heeft ook een andere film nog gemaakt. Dat is een bekende film ook, The Triumph of the Will.

Maar ja, het is toch wel bijzonder dat die politiek beladen spelen dan ook nog dit element in zich hadden.

Ja, en dan is er eigenlijk nog iets, Boudewijn, want de Duitse ploeg, die door allerlei steunvormen van de regering in wezen het later bekende begrip staatsamateurs al toepaste, was uitstekend voorbereid. Ze wonnen dan ook het landenklassement.

En nummer twee, de USA, scoorde Echter in verhouding tot het aantal deelnemers eigenlijk wel op hetzelfde niveau.

En het Duitse regime had haar alle rechten die een inwoner van die staat kende beloofd, eerst besloot op die voorwaarden in te gaan. Een speling van het noodlot echter wilde dat zij in de finale door de Hongaarse jodin Ilona Elek werd verslagen. Ja, hoe bijzonder is dat?

Dat voorzien je niet.

Nee, en veel landen brachten tijdens het openingsdefilé de Hitlergroet. Het orkest dat tijdens de openingsplechtigheid speelde stond onder leiding van dirigent en componist Richard Strauss.

Muziek van deze componist was na de Tweede Wereldoorlog zeer omstreden.

Volgens mij was het zo, Rick, dat dit de grootste Duitse ploeg was die ooit aan de Olympische Spelen heeft deelgenomen. En het vond plaats in het stadion in Berlijn, natuurlijk, de Olympische Spelen.

En als ik het goed heb, dat stadion is wel her en der wat gerenoveerd, maar dat is, dacht ik nog wel, dezelfde grond waar het stadion staat. En ook die soort poort, die je ook een beetje in Los Angeles hebt, die staat daar ook nog steeds. Zo op de kopse kant, dacht ik, in dat stadion.

Onvoorstelbaar.

In L.A.?

Ja, ja, ja.

Onze L.A. En dat was een Nieuw-Zeelander zijn, hè?

Het was Italiaan Luigi Beccalis, was de regerend olympisch kampioen.

En dan Glenn Cunningham van Amerika, een recordhouder op de mijl. En dan Jack Lovelock.

Noukeurig had hij uitgedokterd hoe hij een ideale eindsprint eruit moest zien. 300 meter voor de eindstreep zette Lovlok zijn aanval in. Hij passeerde dus zijn aartsrivaal Cunningham en kwam op gelijk hoogte met hem.

Lovlok nam toen gas terug en Cunningham trapte in die opzet. Ook hij vertraagde het tempo.

Toeging hij ervoor?

Toeging hij ervoor?

Ja, ja, geweldig.

Daarna plassen Lovelock dus zijn ongekend lange eindsprint. Een verbijsterde Cunningham vocht als een terrier om de opgelopen achterstand van zes yards weg te werken.

Maar Lovelock verbeterde in één klap met de tijd van 3 minuten 47 seconden zowel het wereld- als het olympisch record.

En we zitten nu in, je noemde even 32, we zitten nu in 36. En dan heb je dus ook weer een Nieuw-Zeelander en als ik het goed hoor een Engelsman die 1 en 2 eindigen. Ja, ja. Dat is toch grappig hè?

Ze blijven toch terugkomen.

Ja, ze blijven terugkomen. We hebben daarna natuurlijk Sebastien Co. gehad. Ja grappig.

Op een van de vele ondergrondse stations namelijk, viel Lovlok van het perron voor een juist passerende trein. Hoe kan je het verzinnen?

Hopelijk. Dat je zo aan je einde komt en er gauw weer door.

En op deze wijze konden 150.000 toeschouwers veel finales volgen.

En dat was dus nog inderdaad via een gesloten kanaal.

Want als ik het goed heb, zijn de Olympische Spelen waar we zo heen gaan in Londen, De eerste waar je live televisie, ik zeg maar even, via de openbare kanalen kreeg.

Ja, jaja, zeker. Twaalf jaar later.

Ja, precies. Ja, ja, ja. En natuurlijk de Tweede Wereldoorlog tussen.

Maar die Duitsers hadden, ja, dat soort dingen hadden ze toch wel al heel ver weggezet eigenlijk.

Ja, ja. Nou, dat heeft natuurlijk allemaal helaas geholpen met die enorme nazi-propaganda en dat hele naziologie en de structuur erin.

En achteraf denk ik ook dat de wereld dat natuurlijk ook wel aan zou komen allemaal. Maar goed, dan hoef je nog niet te denken dat ze zulke vreselijke dingen doen als ze gedaan hebben in de Tweede Wereldoorlog.

En dan moeten we toch ook even weer de schakeling maken tussen het sportieve en ook het nazi gebeuren. Want wat gebeurde er?

Heinz Brandt, een Duitser, die bij het paardrijden in de landenwedstrijd voor Teams goud won, was plaatsvervangend chef van de operationele afdeling. In die functie was hij direct betrokken bij de planning en strategie van de nazi's.

Twee dagen later overleed Brandt aan de gevolgen van deze bomaanslag.

Ja, het is natuurlijk op zich geen toeval dat dat dan verder gaat in de oorlog. Met allemaal deelnemers en mensen die aan die spelen hebben deelgenomen.

Die zijn dan uit hun sportcarrière en die komen dan in die oorlog natuurlijk terecht.

Ja, en dan moeten we toch ook weer even kijken naar wanneer begonnen die Olympische Spelen, althans de organisatie daarvan. Deze Spelen waren aan Duitsland toegewezen voordat Hitler aan de macht kwam.

Na de machtwisseling waren de meningen in de Nazi-partij van Duitsland sterk verdeeld met betrekking tot de vraag of de Olympische Spelen wel of niet moesten doorgaan. Dus bij de nazi's zelf.

In de literatuur wordt veelal het beeld geschetst dat Himmler een fel tegenstander van het sportevenement was geweest, maar hij verloor het echte van de later beruchte Joseph Keubels.

Die natuurlijk die hele propaganda machine heeft opgezet.

Precies.

Ja, overigens met een Nederlandse signiast, Jan Teunissen. Daar is een hele goede film over gemaakt. Vorig jaar op het ITVA, die is de afgelopen week toevallig bij NPO2Doc verschenen.

Dus een hele indrukwekkende documentaire.

Het USA Olympic Committee stuurde een commissie naar Duitsland om deze kwestie te onderzoeken.

Met name de voorzitter van dit committee, Avery Brundage, later de topman van het IOC, was er een groot voorstander van wel een afvaardiging te sturen.

Dat waren de Hans-Joris Maar-mensen van die tijd. Hans-Joris Maar ging toen niet mee. naar het WK hockey in Argentinië.

We gaan overigens nog, Rick, uitgebreid een hele aflevering aan Jesse Owens besteden. Dus dat houden de luisteraars nog te goed.

Nee, en dat was natuurlijk wel bijzonder, maar wel logisch gezien het feit wat er in die twaalf jaar allemaal gebeurd was inmiddels.

Ja, en zeer terecht natuurlijk. Maar wat je er ook van vindt, daar zie je dus weer terug politiek en spelen. Toch met elkaar te maken.

Ja, zeker.

Daar kunnen we ook heel vrolijk over zijn natuurlijk, want daar is voor Nederland natuurlijk iets heel bijzonders gebeurd.

Ja, ja. En het is jammer dat we geen luisteraars in de zaal bezitten, want dan zouden we het kunnen vragen. Dus dat kan niet.

De kranten en andere massamedia gebruikten superlatieven om Fanny Blankens-Koen uitzonderlijke verrichtingen wereldkundig te maken. Een toonaangevend Brits dagblad meldde haar lezers. Een Nederlandse huisvrouw veroverde meer gouden medailles dan de gehele Engelse ploeg bij elkaar.

Dat is wel een slechte spelen voor de Engelsen.

En dat gewoon in Londen.

Dat was de laatste keer in Londen wel anders. Toen waren de Engelsen heel erg sterk.

Ja, maar ja, dat is wel terecht toch?

Ja, absoluut, absoluut.

Kijk, ja, daar ga je zo denk ik nog wel even op in, maar het was de 100 meter, de 200 meter, de 80 meter hoorde, nu hebben we de 110 meter, was toen nog 80, en de 4 keer 100.

Ja, en dan moet je weten, Boudewijn, dat zij ten tijde van deze Spelen in Londen, was zij op dat moment ook nog wereldrecordhoudster op het verspringen en het hoogspringen. Daar heeft ze niet aan mee kunnen doen, omdat die zes onderdelen kon ze niet allemaal tegelijk afwerken. Dus ze moesten twee laten vallen.

Dus had zij meegedaan, had ze echt serieus kans gemaakt om zes keer goud te halen. Maar ze nam niet aan deze onderdelen deel dus, omdat het Westerse scherm dat niet toeliet.

Toen heeft ze dus ook al meegedaan.

Oh, toen was ze wel bij hem, begreep ik.

Ja, daar was ze bij. En daar werd ze op een zesde plaats bij het hoogspringen en werd met de 4 x 100 meter estafette werd ze vijfde.

Ja, zij had dus de all-time record houder kunnen worden.

Zeker, zeker.

Als die oorlog er niet was geweest.

Haar superioriteit bleek uit de tijd van 11,9 seconden voor de winnares en 0,3 seconden later kwam pas nummer twee binnen met 12,2 seconden.

Wat heel veel is op de 100 meter.

Absoluut. Ze liep in feite los van de rest. Zij zegt nog altijd die eerste medaille was tevens haar dierbaarste.

Ze dacht aan haar ouders die haar vlak voor het vertrek hadden toegefluisterd. Als je wint, dansen we in de huiskamer.

Die waren er niet bij.

Die waren er niet bij. Nee, nee, nee. Haar man zijn de coach en trainer wel, maar de ouders, die waren er niet bij op dat moment.

En toen kwam twee dagen later de 80 meter horde.

Oké, voordat je daar naartoe gaat. Ik heb natuurlijk even gekeken.

Ja.

Geleken. Haar tijd, haar beste tijd, ineens die 36, die 11.9.

Men liep nog op een soort zandachtige ondergrond, dat hebben we al eens eerder gezegd. De schoenen waren anders, de start was anders, het materiaal was natuurlijk minder.

En op internet kan je wel wat berekeningen vinden die die omstandigheden dan, ik zeg maar even, in een soort computer stoppen en dan gaan uitrekenen wat haar tijd was geweest als ze in de moderne tijd had gelopen. Terwijl in de moderne tijd ook nog de voeding en de trainingsmethode natuurlijk heel erg zijn verbeterd. Daar hebben ze dan niet in verrekend.

En dan zou ze, volgens die berekeningen, vijftiende, achter Florence Griffith eindigen, moet je nagaan.

Dan zie je dus haar enorme talent, want als ze in de moderne tijd had geleefd met al die moderne trainingsmethoden, dan was zij zeer waarschijnlijk toch op dit moment echt wel de wereldrecord houdster geweest.

Dit nummer zou van Fanny Blancus de meeste inspanning vergen, bleek achteraf. Want de starter wachtte langer dan normaal met het startschot en Fanny raakte daardoor enigszins uit haar concentratie.

Engelse concurrenten, Maureen Cartner, profiteerden daar volop van. Maar al bij de vierde hoorde was de opgelopen achterstand door de Nederlandse weg gewerkt.

Op de vijfde hoorde raakte Fanny Blankens het hout, wat haar bijna uit balans bracht.

Op de eindstreep was ze zelfs overtuigd van haar triomp, maar het door de muziekkorps ingezette Engelse volkslied, ja ja, bracht haar toch even aan het twijfelen. Die hymne bleek echter voor het juist binnenkomende Engelse koningspaar bestemd te zijn. Ja, geweldig.

En nog even over die starter wat je zei. Luisteraars moeten zich even beseffen dat dit een hele korte afstand was, 80 meter.

En als je dan op dat niveau in zo'n finale met tegen je concurrentie net even wat later vertrekt, ben je in feite gewoon gezien. En dat zij dan op die 80 meter dat nog goed maakt, Ja, dat zegt wel heel veel natuurlijk.

Ja, en 80 meter. Dat was een hele korte afstand. Later werd dat natuurlijk een andere lengte, maar in die tijd was dat 80 meter bij de dames.

Ja, dat is wel een huzarenstukje geweest, denk ik. En toen naar de 200, hè, denk ik.

Ja, twee dagen later weer. Vrijdag 6 augustus, de 200 meter. De blonde atlete kende in Londen ook haar momenten van twijfel.

Na de zware lichamelijke en mentale inspanning wilde ze de 200 meter eigenlijk laten lopen. Maar haar man Jan Blankens, die dus ook de trainer en coach was, en jarenlang chefsport van het dagblad De Telegraaf, haalde haar toch over.

En juist op dit nummer had ze geen enkele tegenstand te duchten, bleek achteraf, en won ze met meer dan 6 meter voorsprong in 24,4 seconden. 6 meter! Die is echt helemaal alleen in de film weggezet.

En weer twee dagen later, dus alles was steeds om de dag, zondag 8 augustus, de vier keer 100 meter. En Fanny Blanke startte als laatste loopsteur voor Nederland. Ze moest meer dan vijf meter inlopen.

Net zoals van Cabal dus. De sterkste doe je aan het einde.

En wat in dit elite-gezelschap een bijna ondoenlijke opgave was, want even vijf meter later pas startte op die laatste honderd meter, ongeveer vijftien meter voor het einde slaagden ze erin naast de Australische Joyce King te komen. Nog één keer putte ze alle reserves uit, haar lange ranke benen, en klokte als eerste in 47,5 seconden.

Ja, ook weer goud, hè? Ja, ongelooflijk, ja.

Voor gazellen waarschijnlijk.

Dat zal best, ja. En buurtbewoners was het namelijk een doorn in het oog dat ze altijd op de herenfiets van haar man naar de training moest.

Ja, dat heeft waarschijnlijk wel de sterke benen gegeven.

Ja.

Geweldig.

Dat is helemaal waar, ja. Even die tijd die je noemde, die 4 keer 147,5. Gouden medaille. Het wereldrecord staat nu op 40,82, dus dat is wel een aanzienlijk verschil.

En het Nederlands record, dat is gelopen bij In Madrid, bij het EK voor Londen Teams, staat 42,02. Dus daar zit wel behoorlijk verschil in. Daar is echt wel een hoop progressie gemaakt.

Ik denk ook dat ze ook wel de souplesse zijn tussen de estafettenlopers zelf. Maar daar zit dus nog wel een behoorlijk verschil in.

Maar neem niet weg dat ze toen in Londen drie andere goede loopsters natuurlijk ook in die ploeg had zitten. Want anders win je echt geen goud met z'n vieren. Nee, hartstikke goed.

En qua omstandigheden, wat ik ook nog zag, het was natuurlijk na de oorlog, dus het was allemaal een beetje behelpen en iets minder franje dan je normaal bij Olympische Spelen ziet. Dat was ook geen Olympisch dorp. Men zat allemaal in kazernes en sporthallen en zo. Dus ja, dat is allemaal wat minder luxe dan het nu allemaal is.

En desondanks, of misschien wel dankzij, of passen zij daar goed in, heeft zij daar geen enkele last van gehad.

Het is van die blanke schoen, geweest, die door haar lopen, haar huwelijk, haar kinderen, haar eenvoud en haar sympathieke houding, alle argumenten van hen, die tegenstander zijn van damesathletiek, heeft weggevaagd.

Ja, ja, geweldig, ja. Ja, dit lijkt me een prachtige afsluiting van onze aflevering 13, Rik.

En jij weet, Rik, maar het weet het luisterhuis nog niet, dat aflevering 14 ook zeer waarschijnlijk een hele bijzondere gaat worden, omdat aanstaande donderdag zitten wij in de studio weer van RTV Rijnmond. En dan gaan wij Peter Blanchet interviewen. Nou, dat is natuurlijk wel een enorme topper onder de Nederlandse olympiërs.

Dus die kunnen we eens een paar mooie olympische vragen gaan voorleggen.