Ένα ρολόι δεν μετρά μονάχα τις ώρες. Καταγράφει αναβολές, συμβιβασμούς και σιωπές, ώσπου οι δείκτες του να φτάσουν στην ώρα της αναμέτρησης. Στο έργο της Γαλάτειας Σαράντη η οικογενειακή γαλήνη δεν καταρρέει από μια ξαφνική συμφορά, αλλά από την επιστροφή ενός ανθρώπου που γνωρίζει πόσο εύκολα η ανάγκη μετατρέπεται σε υποταγή.
Γραμμένοι το 1966 και μεταφερμένοι στο ραδιόφωνο την επόμενη χρονιά, Οι δείκτες του ρολογιού ανήκουν σε μια εποχή κατά την οποία η ελληνική κοινωνία αγωνιζόταν να διατηρήσει την εικόνα της ηθικής της συνοχής, ενώ στο εσωτερικό της ήδη μετακινούνταν αξίες, επιθυμίες και ταξικές προσδοκίες. Η Γαλάτεια Σαράντη, πρώτη γυναίκα που έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, δεν αντιμετωπίζει την οικογένεια ως ασφαλές καταφύγιο. Την εξετάζει σαν έναν ζωντανό οργανισμό που μπορεί να νοσήσει από όσα αρνείται να ομολογήσει.
Ο Ιάκωβος και η Άννα ζουν με τα τρία παιδιά τους μια συνηθισμένη ζωή, δίχως πολυτέλειες αλλά και δίχως φανερές εκρήξεις. Η ισορροπία τους στηρίζεται περισσότερο στη συνήθεια παρά στη βαθιά επικοινωνία. Η αιφνίδια άφιξη της ανάπηρης μητέρας της Άννας, η οποία κάποτε εγκατέλειψε σύζυγο και παιδί για να ζήσει ελεύθερα, εισάγει στο σπίτι δύο ισχυρές δυνάμεις: το παρελθόν και το χρήμα. Από εκείνη τη στιγμή τίποτε δεν μπορεί να παραμείνει αθώο.
Η ηλικιωμένη γυναίκα είναι ένας από τους δραματουργικά ισχυρότερους τύπους του έργου. Η σωματική της αδυναμία αντιστρέφεται σε ψυχική κυριαρχία. Δεν παρακαλεί να γίνει αποδεκτή· επιβάλλεται. Έχει περιφρονήσει τις κοινωνικές συμβάσεις, όμως η ελευθερία της δεν συνοδεύεται από τρυφερότητα ή μεταμέλεια. Γνωρίζει ότι το χρήμα μπορεί να εισχωρήσει εκεί όπου δεν φτάνει η αγάπη και το χρησιμοποιεί σαν όργανο εξουσίας. Δεν δημιουργεί, ωστόσο, από το μηδέν την ηθική φθορά των άλλων. Απλώς της προσφέρει τις κατάλληλες συνθήκες για να εκδηλωθεί.
Η Άννα βρίσκεται απέναντι στη γυναίκα που την εγκατέλειψε, αλλά και μπροστά στο παιδί που υπήρξε κάποτε. Η οργή της συνυπάρχει με μια οδυνηρή ανάγκη να αναγνωριστεί επιτέλους από τη μητέρα της. Το τραύμα της εγκατάλειψης δεν έχει περάσει· έχει αλλάξει μορφή και έχει ενσωματωθεί στον ρόλο της συζύγου και της μητέρας. Η επιστροφή εκείνης που την πλήγωσε απειλεί την ταυτότητα που με κόπο οικοδόμησε.
Ο Ιάκωβος, πάλι, δεν παρουσιάζεται ως ένας εκ γενετής ιδιοτελής άνθρωπος. Η αξιοπρέπειά του διαβρώνεται σταδιακά, μέσα από μικρές παραχωρήσεις που αρχικά μοιάζουν λογικές. Αυτή ακριβώς είναι η οξύτητα της Σαράντη: το χρήμα δεν εισβάλλει πάντοτε με τη μορφή του ωμού εκβιασμού. Έρχεται ως ευκαιρία, ως ασφάλεια για τα παιδιά, ως υπόσχεση μιας ευκολότερης ζωής. Ώσπου ο άνθρωπος παύει να γνωρίζει αν αποφασίζει ελεύθερα ή αν απλώς υπακούει στην τιμή που του όρισαν.
Τα παιδιά αντιπροσωπεύουν μια γενιά που διεκδικεί περισσότερη ελευθερία, αλλά παραμένει αιχμάλωτη της οικογενειακής και κοινωνικής επιτήρησης. Η συγκεκαλυμμένη ομοφυλοφιλική επιθυμία, τολμηρό δραματουργικό στοιχείο για τη δεκαετία του 1960, δεν χρησιμοποιείται ως εύκολος εντυπωσιασμός. Φανερώνει το τίμημα που πληρώνει κάθε ταυτότητα όταν εξαναγκάζεται να επιβιώνει μέσα στη σιωπή. Η κοινωνία απαιτεί το προσωπείο της κανονικότητας, χωρίς να ενδιαφέρεται για την αγωνία που ασφυκτιά από κάτω.
Ο τίτλος αποκτά έτσι μια βαθύτερη λειτουργία. Οι δείκτες κινούνται σταθερά, αλλά οι άνθρωποι επιμένουν να αναβάλλουν την αλήθεια. Το ρολόι υποδηλώνει πως κάθε απόκρυψη έχει τη διάρκειά της και κάθε ηθικός συμβιβασμός τη στιγμή της αποκάλυψής του. Η οικογένεια δεν διαλύεται επειδή έφτασε μια ανεπιθύμητη επισκέπτρια. Διαλύεται επειδή η παρουσία της αφαίρεσε το προστατευτικό περίβλημα από επιθυμίες που υπήρχαν ήδη.
Σήμερα, σε μια εποχή όπου η οικονομική ανασφάλεια μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την αγάπη σε συναλλαγή, το έργο διατηρεί ακέραιη την οξύτητά του. Πόσες αποφάσεις παρουσιάζονται ως οικογενειακή φροντίδα ενώ κρύβουν φιλοδοξία; Πόσες σχέσεις αντέχουν επειδή είναι αληθινές και πόσες επειδή κανείς δεν τολμά να διαταράξει τη βολική τους τάξη;
Η δική μου ματιά στέκεται κυρίως στην τραγική ειρωνεία της επιστροφής: μια μητέρα που αρνήθηκε κάποτε τα δεσμά της οικογένειας επιστρέφει για να δέσει τους άλλους με τα δικά της, χρησιμοποιώντας όχι την αγάπη αλλά την οικονομική εξάρτηση. Η Σαράντη δεν αθωώνει ούτε καταδικάζει επιπόλαια. Μας υποχρεώνει να δούμε πως ο άνθρωπος αποκαλύπτεται όχι όταν διακηρύσσει τις αρχές του, αλλά όταν του προσφέρεται το αντάλλαγμα για να τις προδώσει.
Και όταν οι δείκτες φτάσουν στην αποφασιστική ώρα, δεν μένει πια περιθώριο για δικαιολογίες. Μένει μόνο ο ήχος του ρολογιού και η σκληρή γνώση ότι η συνείδηση δεν χάνεται απότομα. Παραδίδεται λίγο λίγο, λεπτό προς λεπτό.
Ηχογράφηση: 1967 Σκηνοθεσία: Μιχάλης Μπούχλης Παίζουν οι ηθοποιοί: Όλγα Τουρνάκη, Ξένια Καλογεροπούλου, Μαρία Φωκά, Νικηφόρος Νανέρης, Παύλος Λιάρος, Άννα Ραυτοπούλου , Γιώργος Νέζος, Βαγγέλης Τραϊφόρος, Θεόδωρος Ντόβας, Ειρήνη Κουμαριανού, Μαίρη Ευαγγέλου, Καίτη Τριανταφύλλου
📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!
https://www.youtube.com/@angeligeorgia808
Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο
👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support
Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι
👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67
🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖
