Μέσα στο ελληνικό θεατρικό τοπίο υπάρχουν έργα που αφηγούνται ιστορίες κι έργα που μοιάζουν να αναδύονται από το συλλογικό μας υπέδαφος σαν αρχαία ξόρκια. Η «Ηλιογέννητη» του Νότη Περγιάλη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν παρακολουθείς απλώς ένα δράμα· αισθάνεσαι πως ακούς έναν παλιό θρήνο του τόπου, έναν άνεμο που περνά μέσα από στάχυα, αίμα, παραλογές και καταραμένους έρωτες. Το έργο πατά πάνω στο δημοτικό τραγούδι, αλλά αρνείται να μείνει λαογραφία. Γίνεται ποίηση σκηνική, σχεδόν μεταφυσική.
Η Ηλιογέννητη δεν είναι γυναίκα με τη συνηθισμένη έννοια. Είναι σύμβολο δύναμης, φόβου και απρόσιτης ομορφιάς. Ζει κλεισμένη μέσα στην αρχοντική της εξουσία σαν πλάσμα βγαλμένο από μύθο. Οι δούλες τη φοβούνται περισσότερο απ’ όσο την αγαπούν. Οι άνδρες τη λαχταρούν αλλά δεν τολμούν να την πλησιάσουν. Ο Περγιάλης χτίζει γύρω της μια ατμόσφαιρα σχεδόν παγανιστική. Η γυναίκα αυτή μοιάζει να έχει γεννηθεί όχι από μήτρα αλλά από φως και φωτιά.
Απέναντί της στέκεται ο Κωνσταντής, ένα φτωχό παιδί του κάμπου, που τη βλέπει και χάνεται. Δεν πρόκειται για ρομαντικό έρωτα αστικού θεάτρου. Είναι εμμονή. Είναι αρρώστια. Ο νέος παραδίνεται ολοκληρωτικά σ’ ένα πάθος που τον ξεριζώνει από τη ζωή του. Στα μάτια του Περγιάλη, ο έρωτας δεν εξυψώνει απαραίτητα τον άνθρωπο· συχνά τον συντρίβει. Και ίσως εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη δύναμη του έργου: δεν εξωραΐζει το συναίσθημα αλλά το δείχνει σαν δύναμη σκοτεινή, σχεδόν ανεξέλεγκτη.
Η μάνα του Κωνσταντή είναι μία από τις τραγικότερες μορφές του έργου. Κουβαλά μνήμη αίματος και κοινωνικής ταπείνωσης. Ξέρει πως οι άρχοντες δεν συγχωρούν ποτέ τον φτωχό που σηκώνει κεφάλι. Ο πατέρας του παιδιού της δολοφονήθηκε επειδή τόλμησε να αγαπήσει πάνω από την τάξη του. Έτσι ο έρωτας του Κωνσταντή με την Ηλιογέννητη μοιάζει προκαταδικασμένος πριν ακόμη ανθίσει. Ο Περγιάλης μιλά εδώ για μια Ελλάδα βαθιά ταξική, όπου η εξουσία δεν κατοικεί μόνο στα πλούτη αλλά και στην ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Κι όμως, η μεγάλη έκπληξη του έργου είναι πως ούτε η ίδια η Ηλιογέννητη γλιτώνει από τη φυλακή της. Πίσω από την περηφάνια και τη σκληρότητα, κρύβεται μια γυναίκα τρομαγμένη από το ίδιο της το συναίσθημα. Περιφέρεται νύχτες ολόκληρες σαν υπνοβάτισσα, χτενίζει τα μαλλιά της, ακούει τα πουλιά, κοιτάζει τ’ άστρα και μοιάζει να καταρρέει κάτω από έναν πόθο που δεν μπορεί να ομολογήσει. Ο έρωτας εδώ παρουσιάζεται σαν μαγεία, σαν δαιμονική κατοχή. Δεν είναι τυχαίο πως το έργο βρίθει από βότανα, ξόρκια, προλήψεις και νυχτερινές τελετές. Η φύση ολόκληρη συμμετέχει στο δράμα.
Συγκλονιστική είναι και η μορφή του ευνούχου. Στα χέρια ενός αδύναμου συγγραφέα, θα μπορούσε να καταλήξει γραφικό εύρημα. Ο Περγιάλης όμως τον μετατρέπει σε ανθρώπινη πληγή. Είναι ο άνθρωπος που στερήθηκε όχι μόνο τη σάρκα αλλά και το δικαίωμα να ολοκληρωθεί ως ύπαρξη. Οι σκηνές του κουβαλούν κάτι από αρχαία τραγωδία και μαζί μια απελπισμένη κραυγή για κάθε άνθρωπο που ακρωτηριάστηκε ψυχικά από την κοινωνία.
Η γλώσσα του έργου είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμά του. Δεν γράφει ρεαλιστικούς διαλόγους. Γράφει σαν ποιητής που άκουσε το δημοτικό τραγούδι να περπατά ακόμη νύχτα στα χωριά. Οι φράσεις του έχουν ρυθμό, χώμα, ιδρώτα και φεγγαρόφωτο. Σε πολλά σημεία η «Ηλιογέννητη» θυμίζει τον σκοτεινό λυρισμό του Federico García Lorca, αλλά χωρίς να χάνει στιγμή την ελληνική της ρίζα. Το έργο μυρίζει κάμπο, θυμάρι και ξερό καλοκαίρι.
Και σήμερα όμως η «Ηλιογέννητη» παραμένει οδυνηρά σύγχρονη. Οι ταξικές αποστάσεις άλλαξαν πρόσωπο αλλά όχι ουσία. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να φοβούνται τον έρωτα που απειλεί την κοινωνική τους εικόνα. Οι οικογένειες συνεχίζουν να κληροδοτούν τραύματα στα παιδιά τους. Κι ο άνθρωπος εξακολουθεί να παλεύει ανάμεσα στην επιθυμία και στον φόβο της καταστροφής.
Ο Περγιάλης δεν έγραψε ένα απλό λαϊκό δράμα. Έγραψε μια ελληνική παραλογή για τη στιγμή που ο έρωτας γίνεται μοίρα. Και η «Ηλιογέννητη» μένει στο τέλος σαν φλόγα που δεν σβήνει· ένα θεατρικό ποίημα όπου το φως του ήλιου κρύβει μέσα του τη νύχτα.
Τραγούδια: Αργύρης Κουνάδης Σκηνοθεσία: Ντίνος Δημόπουλος
Ακούγονται ο ηθοποιοί: Αλέκα Κατσέλη, Βούλα Ζουμπουλάκη, Νόρα Βαλσάμη, Βίλμα Κύρου, Θάνος Καληώρας, Γιώργος Παρτσαλάκης, Ιλιάς Λαμπρίδου, Ναταλία Αλκαίου, Γιώργος Πετρόχειλος, Εβίτα Παπασπύρου, Θεοδόσης Ισαακίδης, Χρήστος Σάββας, Μαίρη Γαρίτση, Χρύσα Παπαϊωάννου, Φραγκούλης Φραγκούλης
📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!
https://www.youtube.com/@angeligeorgia808
Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο
👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support
Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι
👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67
🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖
