Κάποτε το ευρωπαϊκό θέατρο δεν φοβόταν να κοιτάξει κατάματα την ασχήμια της ψυχής. Δεν αναζητούσε συμπαθητικούς ήρωες ούτε εύκολες δικαιολογίες. Έστηνε ανθρώπους πληγωμένους, αντιφατικούς, επικίνδυνους — κι άφηνε το κοινό μόνο απέναντί τους. Ο «Καθηγητής Κλενάου» της Κάρεν Μπράμσον ανήκει ακριβώς σε αυτή τη μεγάλη, σκοτεινή παράδοση.
Το έργο, γραμμένο μέσα στο κλίμα της ευρωπαϊκής παρακμής του Μεσοπολέμου, μοιάζει με νυχτερινό ψυχογράφημα ανθρώπων που διψούν για αγάπη αλλά δεν ξέρουν πώς να αγαπήσουν χωρίς να καταστρέψουν. Κι εκεί βρίσκεται η αληθινή του δύναμη.
Η νεαρή Ελίζα, κυνηγημένη από έναν πατέρα που θέλει να την εκμεταλλευτεί για να επιβιώσει οικονομικά, φτάνει στο χείλος της αυτοκτονίας. Ένας περαστικός άντρας τη σώζει την τελευταία στιγμή: ο διάσημος καθηγητής Κλενάου. Μορφωμένος, πνευματώδης, σαρκαστικός και βαθιά μισάνθρωπος, ο καθηγητής προσφέρει στην κοπέλα στέγη και προστασία. Όμως η ευεργεσία του δεν είναι ποτέ αθώα. Πίσω από την καλοσύνη του κρύβεται η ανάγκη να εξουσιάσει, να πλάσει, να κρατήσει κοντά του κάτι όμορφο που ο ίδιος πιστεύει πως η ζωή τού αρνήθηκε.
Ο Κλενάου είναι από εκείνους τους θεατρικούς χαρακτήρες που δεν ξεχνιούνται εύκολα. Άσχημος, άρρωστος, σχεδόν παραμορφωμένος από την πίκρα, κοιτά τον κόσμο σαν ανατόμος ψυχών. Η διανόησή του δεν τον λυτρώνει· τον απομονώνει. Όσο πιο πολύ κατανοεί τους ανθρώπους, τόσο περισσότερο τους περιφρονεί. Κι όταν η Ελίζα ερωτεύεται έναν νεότερο άντρα — φίλο του ίδιου — το οικοδόμημα της ψυχρής λογικής του καταρρέει.
Η Μπράμσον δεν γράφει απλώς μια ιστορία ζήλιας. Χτίζει μια τραγωδία εγωισμού. Ο Κλενάου δεν αντέχει ότι η ομορφιά μπορεί να αγαπήσει αλλού. Δεν αντέχει πως η ζωή συνεχίζεται έξω από τη δική του επιρροή. Κι έτσι, η αγάπη μετατρέπεται σε κατοχή, η προστασία σε φυλακή και η πνευματική ανωτερότητα σε αρρώστια.
Εντυπωσιακό στοιχείο του έργου είναι ότι αποφεύγει τον εύκολο μελοδραματισμό. Ο πατέρας της Ελίζας, χυδαίος και εξαθλιωμένος, δεν παρουσιάζεται σαν τέρας βγαλμένο από λαϊκό φυλλάδιο. Είναι παιδί μιας κοινωνίας που μετρά τον άνθρωπο με το χρήμα και την ανάγκη. Το ίδιο και ο Κλενάου: πίσω από τον σαρκασμό του κρύβεται ο τρόμος του γήρατος, της ασχήμιας και της μοναξιάς. Η Μπράμσον καταλαβαίνει κάτι σκληρό: πολλές φορές οι άνθρωποι γίνονται επικίνδυνοι όχι επειδή δεν αγαπούν, αλλά επειδή φοβούνται ότι δεν θα αγαπηθούν ποτέ.
Το έργο κουβαλά έντονα την ατμόσφαιρα του ευρωπαϊκού Μεσοπολέμου. Μια εποχή όπου οι διανοούμενοι αμφισβητούσαν τα πάντα — την ηθική, τη θρησκεία, την ίδια την ανθρώπινη φύση. Μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο γεννήθηκαν έργα που έβλεπαν τον πολιτισμό σαν λεπτό βερνίκι πάνω από το χάος. Ο «Καθηγητής Κλενάου» ανήκει σε αυτή τη σχολή: πίσω από τις λέξεις, τα βιβλία και την καλλιέργεια παραμονεύει πάντα το ένστικτο της κυριαρχίας.
Κι όμως, το έργο ακούγεται τρομακτικά σύγχρονο. Σήμερα αλλάζουν τα ρούχα, οι οθόνες και οι λέξεις, όχι όμως η ανθρώπινη ανάγκη για έλεγχο. Ακόμη βλέπουμε ανθρώπους που βαφτίζουν την εξάρτηση «αγάπη», τη χειραγώγηση «προστασία» και τη ζήλια «δικαίωμα». Ο Κλενάου θα μπορούσε να είναι ένας σύγχρονος διάσημος διανοούμενος, ένας χαρισματικός δημόσιος άνθρωπος που πίσω από τη λάμψη κρύβει μια άβυσσο ανασφάλειας.
Η μεγάλη επιτυχία της Μπράμσον βρίσκεται στο ότι δεν ζητά από το κοινό να διαλέξει στρατόπεδο. Δεν αθωώνει κανέναν. Παρακολουθεί τους ήρωές της όπως ένας χειρουργός παρακολουθεί την ασθένεια να προχωρά αργά στο σώμα. Κι όταν έρχεται το έγκλημα, δεν μοιάζει με ξαφνική έκρηξη. Μοιάζει με μοιραία συνέπεια όλων όσων είχαν προηγηθεί.
Ο «Καθηγητής Κλενάου» δεν είναι θεατρικό για ανθρώπους που ζητούν απλή ψυχαγωγία. Είναι έργο νυχτερινό, βαρύ σαν παλιό ευρωπαϊκό κρασί, γεμάτο σκιές, δηλητηριώδεις σιωπές και πρόσωπα που ακροβατούν ανάμεσα στη μεγαλοφυΐα και στην καταστροφή.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό του μήνυμα: ο άνθρωπος που φοβάται περισσότερο τη μοναξιά, γίνεται συχνά ο ίδιος η φυλακή των άλλων.
Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Γρηγορίου Ακούγονται οι ηθοποιοί: Νίκος Τζόγιας, Βέρα Ζαβιτσιάνου, Νάσος Κεδράκας, Αθηνά Μιχαηλίδου, Χρήστος Πάρλας, Σταύρος Ρωμανός
📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!
https://www.youtube.com/@angeligeorgia808
Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο
👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support
Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι
👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67
🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖
